Burgers, boeren en natuurorganisaties op hoge zandgronden moeten nu al verstandig omgaan met het beschikbare water om droogtestress in de rest van het jaar te helpen voorkomen. Dat zegt onze droogtecoördinator Jos Kruit aan AD.nl.
Het grondwaterpeil onder zandgronden van het oosten en zuiden van Nederland staat bijzonder laag, als gevolg van het droge jaar 2025. „Gemiddeld wel zo’n 50 centimeter lager dan je zou verwachten in deze tijd van het jaar”, stelt Kruit. „Normaal gaat het peil na september wel omhoog, maar dit keer gebeurde dat amper.”
Het gekke: als leek zie je er niets van. Wie door de koude, stilstaande natuur op de hoge zandgronden van Nederland loopt, moet goed opletten om de bijzondere situatie op te merken. „Het gaat om hydrologische droogte”, verklaart Kruit. „Het stuift niet. Aan de oppervlakte zijn sommige delen van het land gewoon nat. Maar als je zou graven, dan zie je hoe laag het grondwater staat.”
Beekjes stromen niet
Volgens het waterschap, dat zich uitstrekt tussen Den Bosch, Cuijk en Someren, is de droge situatie wel te zien aan beken in de natuur. „Die stromen op hoge gronden nauwelijks. Dat is uitzonderlijk. Normaal gesproken zitten die waterlopen in de winter vol water. Maar omdat de waterstand zo laag is, blijft het water staan achter de stuwen waar het normaal zo overheen stroomt.”
Nu is droogte op zich niet vreemd, maar de uitersten worden wel steeds extremer, weet Kruit. Dus kunnen we ons beter voorbereiden, voordat we in het komende voorjaar of in de zomer opnieuw worden geconfronteerd met uitzonderlijke droogte. Zelf houdt het waterschap de stuwen hoog, om zoveel mogelijk water vast te houden. Maar ook burgers kunnen iets doen.
„Koop een regenton, als je dat niet al gedaan hebt”, zegt Kruit. „Het is een eenvoudige manier om regenwater vast te houden. Het voorkomt dat je tijdens droogte in het groeiseizoen drinkwater gebruikt voor je tuin. Woon je op zandgrond? Zaag die regenpijp door en laat regenwater van je dak in je tuin stromen, daar zakt het zo de bodem in.”
Lees meer over de subsidie op klimaatbestendige maatregelen
Waterstanden hoog houden
Ook boeren kunnen een bijdrage leveren. Van oudsher houden akkerbouwers en melkveehouders van een lage waterstand onder hun akkers, zodat ze in het voorjaar met trekkers het land op kunnen. „Wij sporen boeren aan om in deze maanden de waterstand zo hoog mogelijk te laten onder hun percelen”, vertelt Kruit.
Een hoger waterpeil gaat verdroging tegen. En besproeien met oppervlaktewater is in de zomer alleen mogelijk als het niet te droog is.
Van organisaties die natuurgebieden beheren, verwacht Kruit hetzelfde als het waterschap al doet. Dat is de waterstanden zo hoog mogelijk laten en zorgen dat het water in de natuurgebieden blijft staan.
Verder is het hopen. Hopen op de nodige neerslag de komende tijd. „De sneeuw was goed, maar er is nog meer water nodig. Als het de komende twee maanden niet veel regent, zullen we mogelijk andere maatregelen moeten treffen.” Het eerste ijkpunt daarvoor wordt 1 april.
Drinkwater
Een te laag waterpeil is niet alleen een probleem voor de natuur en de biodiversiteit, ook onze land- en tuinbouw is afhankelijk van genoeg water. Tenslotte is droogte een probleem voor de beschikbaarheid van drinkwater. „We moeten voorkomen dat we in een negatieve spiraal terecht komen, waarbij het grondwaterpeil steeds verder zakt en niet wordt aangevuld”, zegt Kruit. „Twee derde van ons drinkwater komt uit het grondwater. Daar moeten we zuinig op zijn.”