Al weken lang is het zeer droog en heet. De droogte slaat toe en dat is buiten zeer zichtbaar met bomen die hun blad laten vallen en goudgeel kleurende bermen en gewassen die het zwaar hebben. Sinds eind juni is er geen regen van betekenis meer gevallen. Dit in combinatie met een enorme verdamping laat ons watersysteem piepen en kraken.
Vanaf 1 juli viel er gemiddeld in ons ons werkgebied zo’n 10 mm regen. In Den Bosch en omgeving viel er eind juli nog een forse bui met 20 mm, maar in de rest van het gebeid waren het een paar druppels op een gloeiende plaat. Want In deze periode valt normaal gesproken zo’n 115 mm. Dat maakt juli en de eerste weken van augustus tot een zeer droge periode.
Neerslagtekort
Door het uitblijven van regen, de hoge temperaturen en een vaak droge wind is de verdamping enorm geweest. Hierdoor is het neerslagtekort (het verschil tussen de hoeveelheid regen die er valt en de hoeveelheid water die verdampt) gegroeid met ruim 200 mm. Tot midden juni lag het neerslagtekort nog op de mediaan en was de situatie heel gemiddeld, maar met deze stijging van het tekort zijn we hard op weg naar het jaar 2018, de 5% droogste jaren en recordjaar 1976. Onderstaand figuur laat dat zien met de zwarte lijn voor het huidige jaar, de groene lijn voor de 5% droogte jaren, de blauwe lijn geeft de mediaan weer, de rode lijn het recordjaar 1976 en de grijze is het jaar 2018.
Wat betekent dit voor de grondwaterstanden?
De grondwaterstanden zijn overal gaan zakken en mat name op de hogere zandgronden is de daling sterk geweest. De grootste afwijking zien we dan ook op de hogere delen van ons werkgebied. In gebieden als de Groote Peel, Maashorst, de Strabrechtse Heide en andere hoger gelegen gebieden zien we afwijkingen van 50 tot wel 90 cm. In de rest van het werkgebied ligt de afwijking tussen de 20-50 cm. Positieve uitzondering is dat in en rond de Deurnsche Peel er lokaal kleine afwijkingen zijn en zelfs en heel lokaal zelf een wat hogere grondwaterstand.
Onderstaande figuur laat de grondwaterstanden op 3 juli en 13 augustus 2026 zien met de afwijking van wat een gemiddelde stand is op dezelfde datum. Hier wordt duidelijk zichtbaar dat de grondwatersituatie verslechterd is.
Hoe staat het grondwater ervoor ten opzichte van andere droge jaren?
Aan de hand van het verloop van de grondwaterstanden op de hoge gronden van de Maashorst kunnen we een goede vergelijking maken. Dat komt omdat gebieden zoals de Maashorst (zogenoemde infiltratiegebieden) sterk afhankelijk zijn van het weer, en in dit soort gebieden geen aanvoermogelijkheden zijn.
En dat heeft direct invloed op de grondwaterstanden. Bij grote droogte zakt het grondwater dan diep weg en bij extreem nat weer kan het grondwater heel hoog worden.
In onderstaand figuur zie je de actuele grondwaterstand vergeleken met de jaren 2018, 2019 en 2025. 2018 was een zeer droog jaar maar kende geen voorgeschiedenis van droogte. Dat was wel sterk het geval in 2019 en dat is ook dit jaar weer aan de orde omdat 2025 zeer droog was. In het figuur zien we het verloop van grondwater in 2026 met de zwarte lijn. De rode lijn geeft als referentie de jaren 2018, 2019 en 2025 aan.
We zien dat het grondwater nu iets lager is dan in 2018, maar iets hoger dan in 2019. 2019 was namelijk een heel droog jaar als je kijkt naar de grondwaterstanden en neerslagtekorten. Ten opzichte van 2025 staat het grondwater wat lager en dat heeft vooral te maken dat de jaren voor 2025 zeer nat waren, waardoor we met zeer hoge grondwaterstanden aan de droogte begonnen. Al met al lijkt de huidige situatie sterk op de situatie in 2019. Net zoals toen was het voorgaande jaar zeer droog.
Hoe staat het met de waterstanden en afvoeren in sloten en beken?
De situatie met het oppervlaktewater is de afgelopen sterk verslechterd. Er is sprake van massale droogval en de afvoeren liepen sterk terug. Alleen op de plekken waar er voldoende aanvoer aanwezig is (in de laagste delen van ons werkgebied) kunnen we beken en sloten met moeite op peil houden. In deze sloten en beken zien we wel veel stilstaand water en geen stroming.
Ook de Maas en de Rijkskanalen zitten vol met blauwalg. De wateraanvoer vanuit deze wateren zorgt ervoor dat we hierdoor ook volop blauwalg aanvoeren in ons watersysteem.
In onderstaande figuur is een actueel overzicht van de droogval in de sloten en beken die we in ons beheer hebben. De daadwerkelijk droogval is veel groter, aangezien de kleinere beken die niet in ons beheer zijn, niet op onze kaart staan.
De afvoeren zijn de afgelopen maand sterk teruglopen en er is al wekenlang geen afvoer meer naar de Maas via onze grootste beken zoals de Raam en de Aa.
Onderstaande grafiek laat de afvoer van de Aa bij Den Bosch zien vanaf juni tot aan 13 augustus, waarbij de blauwe lijn de mediaan is voor de afvoer. De grafiek laat zien dat de afvoer van een geheel normale situatie weggezakt is naar een actuele afvoer van 0. De beperkte afvoer die er in juli was, is niet naar de Maas gestroomd. Want deze afvoer was volledig nodig om de Dieze en het Drongelens Kanaal op peil te houden. Van daaruit worden onder andere de polders van Koningsvliet weer van water voorzien.
Hoe is het op het land?
De bodem is zeer droog en die droogte zit inmiddels diep in de bodem. Gewassen hebben een grote behoefte aan water en de natuur schreeuwt ook om water. Dat de bodem zeer droog is, is onder meer te zien aan bomen die al in de herfststand gaan en hun blad laten vallen.
Hoe staat het de Maas?
De Maas houdt zich bijzonder goed en zakt tot nu toe niet onder de ondergrens van 25 m3/s bij St Pieter. De aanvoer naar ons gebied is daardoor nog steeds mogelijk.
Onderstaande grafiek laat de afvoer zien van de Maas bij St Pieter waarbij te zien is dat de afvoer vanaf juli zo rond de 5% laagste afvoer schommelt. De kritisch grens van 25 m3/s is het bruine vlak.
Hoe gaat het de waterkwaliteit?
De hitte en droogte hebben invloed op de waterkwaliteit. Minder water(aanvoer) kan leiden tot stilstaand water, dat (nog) sneller opwarmt. In warm water lost zuurstof minder goed op. Dit kan weer leiden tot problemen voor vissen en ander waterleven. Ook vormt warm (en voedselrijk) water voor omstandigheden waar algen (zoals blauwalgen) zich lekker in thuis voelen en ineens massaal de kop op kunnen steken. We zien de blauwalgen in ons gebied explosief toenemen.
Hoe gaan we met de huidige situatie om?
- Met ons peilbeheer anticiperen we op de situatie. Stuwen staan hoog om water zo goed mogelijk vast te houden. Hierbij is de zogeheten conserveringsmarge (maximaal vasthouden) massaal ingezet. Zolang de grondwaterstanden nog niet op orde zijn, en niet hoger staan dan gemiddeld, blijven we inzetten op hoge peilen.
- De aanvoer van water uit de Maas is overal maximaal. De aanvoer is niet toereikend en vooral via de Noordervaart is de aanvoer niet voldoende om het hele achterland van water te voorzien. De Sambeekse uitwatering is weer omgedraaid van een afvoersysteem naar een aanvoersysteem.
- We meten continu waterstanden en afvoeren en proberen het beschikbare water zo goed mogelijk te verdelen.
- We zetten pompen in om water te goed mogelijk te verdelen. In de Hertogswetering worden met hevelpompen water verdeeld zodat een groter gebied op peil gehouden kan worden
- Vistrappen zijn dichtgezet om te voorkomen dat er water wegloopt.
- We maaien waterlopen, zodat water zo goed mogelijk verdeeld kan worden over ons gebied.
- We zetten effluent (gezuiverd rioolwater) in om sloten en beken ten noordoosten van Berlicum van water te voorzien. Voldoende water is belangrijk voor de grondwaterstanden en vissen en planten in de beek.
- We pompen grondwater op bij de Esperloop vanwege (bijna) droogval
- We pompen grondwater op bij de Schijndelse Loop vanwege de beschermde vissoort grote modderkruiper
- Vissen zijn of worden gered als deze in levensnood komen. Sportvissers van de Sportvisunie redden samen met vrijwilligers uit opdracht van ons waterschap een hoop vissen uit het droogvallende Peelkanaal.
- Ook de dijken in ons werkgebied hebben te lijden onder de langdurige, aanhoudende droogte. Onze dijkbeheerders inspecteren voortdurend alle dijken in ons gebied en eventuele schade leggen zij vast. Daarnaast is de begrazing door schapen op de dijk stopgezet. Op dit moment kunnen we niet meer doen.
- Op 9 juli stelden we ons eerste onttrekkingsverbod uit oppervlaktewater in.
- Op 23 juli stelden we een uitbreiding op ons eerdere onttrekkingsverbod uit oppervlaktewater in. Het verbod werd ook van toepassing op bedrijfsmatige fruitteelt, groenteteelt, bloemen- en plantenteelt, bomenteelt en het onttrekken van water via peilgestuurde drainage.
- Op 13 augustus stelden we een extra uitbreiding op ons eerdere onttrekkingsverbod uit oppervlaktewater in voor de polder Koningsvliet. Dit is een uitzonderlijke situatie en een maatregel die sinds 2018 niet nodig was. Sinds donderdag 13 augustus mag hier tussen 9.00 en 21.00 uur geen water meer onttrokken worden uit sloten en beken én niet via peilgestuurde drainage.
Wat is de verwachting voor de komende weken?
Er weer lijkt vanaf volgende weekmeer wisselvallig te worden. Deze neerslag is zeer welkom, maar zal niet voldoende zijn om de droogte weg te poetsen. Hooguit om de situatie te stabiliseren. Er is over een langere periode heel veel neerslag nodig om het watersysteem aan te vullen.