Verdroging terwijl miljoenen kuub water ongebruikt wegstroomt

Het gebied verdroogt, terwijl bruikbaar water wegstroomt

De droge zomers van 2018, 2019, 2020, 2022 en 2025 lieten het al duidelijk zien. Ook 2026 is opnieuw een droog jaar. Beken en sloten vallen droog, natuurgebieden hebben het zwaar en boeren hebben te maken met oogstschade en mogen minder of niet beregenen. Ondertussen daalt het grondwater, omdat er minder regen valt en het water minder goed wordt aangevuld. Volgens het KNMI worden droge perioden in de toekomst langer en extremer.

Nederland is ingericht om water snel af te voeren. Dat blijft nodig bij veel regen. Maar in droge tijden moeten we water juist langer vasthouden, minder grondwater oppompen en beter gebruiken wat er al is.

Water uit de rioolwaterzuivering is zo'n bron die nu nog grotendeels onbenut blijft: ongeveer 90 procent stroomt weg naar de Maas. Dat is elk jaar net zoveel water als in ruim 3.000 olympische zwembaden past.

De Waterfabriek geeft de rioolwaterzuivering een tweede functie

Met de Waterfabriek willen we de rioolwaterzuivering anders gaan gebruiken. Het wordt niet alleen een plek waar we afvalwater schoonmaken, maar ook een bron van bruikbaar water voor het gebied. Het werkt zo:

• In droge perioden gebruiken we het water direct in de omgeving bijvoorbeeld om beken stromend te houden, natuur te helpen en landbouwgrond te beregenen.
• In natte perioden laten we water, waar dat kan, in de bodem zakken. Zo slaan we het op voor later gebruik.
• Water dat niet nodig is, stroomt, net als nu, naar de Maas.

Om dit mogelijk te maken, zuiveren we het water verder dan nu. Onze zuivering in Cuijk moet de komende jaren toch al worden uitgebreid vanwege Europese regels, bijvoorbeeld om medicijnresten en andere microverontreinigingen te verwijderen. De Waterfabriek sluit hierop aan.

De eerste resultaten laten zien dat het plan kansrijk is

We hebben samen met partners uit de regio onderzocht wat hergebruik van gezuiverd water kan opleveren in Land van Cuijk. De uitkomsten zijn positief. De hoofdlijnen:

• Jaarlijks hergebruik van water. We werken toe naar hergebruik van 8 miljoen kubieke meter per jaar (met een minimum van 5 miljoen kubieke meter per jaar).
• Merkbaar effect op het grondwater. Door water in de bodem te laten zakken, kan het grondwater op verschillende plekken merkbaar stijgen.
• Aanvoer naar droge gebieden. We kijken naar een leiding richting het zuiden en de hogere gronden. De precieze route ligt nog niet vast.
• Twee waterkwaliteiten. We gebruiken verschillende waterkwaliteiten afgestemd op het gebruik: één voor beregening in de landbouw en aanvulling van beken en een nog hogere kwaliteit voor infiltratie in de bodem en voor bedrijven.

“De Waterfabriek is geen wondermiddel tegen verdroging. Water besparen, regen vasthouden en minder grondwater oppompen blijven ook nodig. Maar de Waterfabriek zorgt wel voor extra water in droge tijden”, zegt Ferdinand Kiestra innovator bij ons waterschap.

Samen met partners uit de regio

Water heeft pas waarde als je het kunt gebruiken. Daarom werken we samen met partners uit de regio: Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Brabants Landschap, de Brabantse Milieufederatie, ZLTO, de gemeenten Land van Cuijk en Maashorst, de provincie Noord-Brabant en Brabant Water. Zij blijven ook betrokken bij de volgende stappen.

Iedere partij kijkt vanuit een eigen belang zoals natuurlandbouw of grondwater. Samen bepalen we waar het water het meeste oplevert en hoe we het verdelen en gebruiken.

Het plan past binnen regionale afspraken om water beter vast te houden en minder grondwater te gebruiken.

De volgende stap is de ontwerpfase

Er is nog niet besloten dat de Waterfabriek er komt. Eerst volgt een ontwerpfase waarin het plan concreet wordt uitgewerkt. In deze fase onderzoeken we onder andere wie het water gaat gebruiken en hoeveel, welke kwaliteit daarvoor nodig is en wat de effecten zijn op natuur en milieu. Ook kijken we waar de leiding komt te liggen, wat de kosten zijn en hoe de financiering en het beheer worden geregeld.

Planning

Als de partners eind 2026 besluiten om door te gaan, start begin 2027 de ontwerpfase. Eind 2028 wordt verwacht dat het ontwerp en de kosten duidelijk zijn. Daarna volgt een besluit over de bouw.

Veelgestelde vragen

Is het hergebruik van gezuiverd afvalwater veilig?

Ja. Het water wordt extra schoongemaakt zodat het geschikt is voor het gebruik. Voor water dat in de bodem komt, gelden de strengste eisen: het grondwater mag er niet slechter van worden. In de ontwerpfase bepalen we precies hoe schoon het water moet zijn welke technieken daarvoor nodig zijn.

Wat kost de Waterfabriek?

De eerste inschatting  is ongeveer70 miljoen euro. In de ontwerpfase rekenen we dit verder door en kijken we hoe we de Waterfabriek kunnen betalen.

Wordt het water ook drinkwater?

Nee. Het water is niet bedoeld als drinkwater.  We gebruiken het voor natuur, landbouw, bedrijven en om het grondwater aan te vullen.

Merk ik iets van de aanleg?

Dat hangt af van waar de leiding komt te liggen. Dat weten we nu nog niet precies.  Zodra daar meer bekend over is, informeren we omwonenden en grondeigenaren op tijd.

Lees het interview met onze bestuurder Peter van Dijk in het Brabants Dagblad

Lees het H2O artikel met Ferdinand Kiestra 'Zorgt droge zomer voor doorbraak in hergebruik van effluent?'