Als we blijven doen wat we deden, lopen we met onze huidige manier van rioolwater zuiveren tegen problemen aan: we verliezen veel energie, laten waardevolle stoffen onnodig verdwijnen en Europese regels worden steeds strenger. Het moet radicaal anders, vinden acht waterschappen en kenniscentrum STOWA. Daarom gaan we terug naar de tekentafel om te onderzoeken hoe we water in de toekomst op een compleet nieuwe manier kunnen zuiveren.
De eerste concrete stap hierin is gezet met de start van de pilot zuivering van de toekomst op 14 januari 2026. In dit gezamenlijke traject onderzoeken meerdere waterschappen en STOWA hoe een nieuw zuiveringsconcept eruit moet zien dat klaar is voor de uitdagingen van de toekomst.
We willen meer dan ontlasting verwijderen
De manier waarop we nu het afvalwater zuiveren, is ooit bedacht om vooral ontlasting veilig te verwijderen. Maar die aanpak schuurt met de ambities die we hebben. We willen namelijk veel meer uit ons afvalwater halen dan we nu doen en tegelijk minder energie verbruiken tijdens het zuiveringsproces.
Ook willen we de uitstoot van broeikasgassen, zoals CO₂, methaan en lachgas, sterk verminderen. Daarnaast is het belangrijk dat we waardevolle stoffen zoals stikstof en fosfaat behouden en opnieuw kunnen gebruiken. De Europese regels worden bovendien steeds strenger, onder andere voor medicijnresten en nutriënten als stikstof en fosfaat. En op steeds meer plekken groeit de behoefte om gezuiverd water opnieuw in te zetten, bijvoorbeeld voor landbouw of industrie.
“Om dat nu voor elkaar te krijgen, moeten we extra stappen in het zuiveringsproces toevoegen. Dat is dus steeds lapwerk”, zegt initiatiefnemer Gijs van Pruissen, onze projectleider energie- en klimaatneutraal. “Extra zuiveringsstappen achteraf maken het proces duurder, ingewikkelder en minder duurzaam.”
Een traject van lange adem
In de eerste fase van het onderzoek brengen we tien tot twintig mogelijke combinaties van zuiveringstechnieken in kaart: zogenoemde technologietreintjes. We onderzoeken hoe deze scoren op waterkwaliteit, energiegebruik, grondstoffenbehoud en klimaatimpact.
Verschillende kennisinstituten denken mee over de vraag: wanneer is een concept écht beter dan een ander?
Gijs benadrukt dat het tijd kost om tot iets radicaals nieuws te komen. Over vijf jaar kunnen de meest kansrijke concepten op grotere schaal worden getest. Over ongeveer tien jaar kan een nieuw systeem klaar zijn voor toepassing bij nieuwe of te renoveren zuiveringen.
Toch is dit volgens hem een belangrijk moment. “Dit is geen optimalisatie van het bestaande. Dit is een zoektocht naar hoe waterzuivering er in de toekomst uit moet zien om optimaal aan alle eisen en duurzaamheidsambities te voldoen.”
Markt en innovatie centraal
We betrekken ook de markt vanaf het begin. Op 21 januari organiseren we een bijeenkomst waar bedrijven, startups en kennisinstellingen meedenken en innovatieve technieken aandragen.
Van Pruissen hoopt hiermee mogelijke tunnelvisie van waterschappen te vermijden. “We willen voorkomen dat we alleen kiezen uit bekende oplossingen”, zegt hij. “Juist onbekende of nog niet bewezen technieken kunnen op termijn het verschil maken.”
En dit jaar testen we de eerste nieuwe zuiveringsconcepten op een centrale pilotlocatie. Dat is waarschijnlijk in Bennekom, dicht bij de bestaande zuiveringsinstallatie en onderzoeksfaciliteiten van Wageningen University & Research.
Onderzoekers testen daar op kleine schaal, met ongeveer één kubieke meter water per uur. Door snel te experimenteren en bij te sturen, leren ze wat werkt en wat niet. Daarna kan het project doorgroeien naar een grotere demonstratieschaal.
De waterschappen Vallei en Veluwe, Rijn en IJssel, Stichtse Rijnlanden, Hollands Noorderkwartier, Hollandse Delta, Rijnland, Aa en Maas en Drents Overijsselse Delta doen mee aan het onderzoek. STOWA coördineert de samenwerking. Later dit jaar sluiten naar verwachting ook de waterschappen Limburg en De Dommel aan.