Dynamisch Beekdal

De totale werkzaamheden in het Dynamisch Beekdal zijn in 2017 afgerond. Dit is natuurlijk een hele mijlpaal na ruim 10 jaar werk aan ruim 10 kilometer Aa. Met de aanleg van het Dynamisch Beekdal is het complete landschap van Kasteel Heeswijk tot aan ’s-Hertogenbosch veranderd. Er is onder andere een recreatieve impuls gegeven aan het gebied, we hebben een mooiere leefomgeving gecreëerd rondom Berlicum en Middelrode, wateroverlast in ´s-Hertogenbosch wordt voorkomen en we hebben (verloren gegane) natuurwaarden hersteld.

Het beekdal van de Aa tussen Kasteel Heeswijk en ’s-Hertogenbosch is natuurlijker gaan functioneren. De beek slingert nu binnen een brede natuurstrook (gemiddeld 100 – 120 meter), bestaande uit (riet)moeras, bloemrijke graslanden, ruigtes en bosjes afgewisseld met oude meanders en poelen. De beek die in het verleden recht is getrokken (gekanaliseerd) met het oog op een snellere afvoer van water, hebben we nu haar speelse en vrije loop weer terug gegeven. De beekbodem zelf is rijk aan stroomkuilen en zandbedjes. Dit is belangrijk voor o.a. typische beeknatuur (winde en kopvoorn, moerasvogels, dotterbloem, kamsalamander, waterspitsmuis, bever en ijsvogel).

Met de herinrichting worden ’s-Hertogenbosch en de omliggende dorpen beschermd tegen bestaande wateroverlast, maar wordt ook rekening gehouden met de klimaatontwikkeling. De langs de beek gelegen landbouwgronden blijven in landbouwkundig gebruik. De lagere gelegen landbouwgronden worden ingezet om tijdelijk water te bergen (parkeren) gedurende periodes waarin sprake is van extreme afvoeren; afvoeren die eens in de 100 jaar zich voordoen. Dit voorkomt wateroverlast in woonkernen en de daaraan verwante schade is minimaal.

De recreatie en de bestaande cultuurhistorische en archeologische waardevolle elementen zijn afgestemd op de nieuwe inrichting van het gebied. Extensieve (watergebonden) recreatie, zoals kanovaart, struinen door het dal, fietsen/wandelen over de kaden is ingepast en waardevolle elementen zijn geaccentueerd.

Dronefilm: Ontdek het Dynamisch Beekdal!

Op 10 september 2017 is de dronefilm 'Ontdek het Dynamisch Beekdal' gelanceerd van de werkzaamheden in het Aa-dal en het eindresultaat. Vooral van bovenaf zijn namelijk de veranderingen van de Aa goed te zien. Bekijk de dronefilm hier onder. 

 

Locatie

Het Dynamisch Beekdal omvat het gedeelte van de beek de Aa tussen kasteel Heeswijk en de A2 rond ’s-Hertogenbosch. Het beekdal ligt deels in de gemeente Bernheze en deels in de gemeente Sint-Michielsgestel.

Maatregelen: wat is er gebeurd?

Om de Aa in het Dynamisch Beekdal weer natuurlijk te laten functioneren, zijn oude meanders indien mogelijk aangetakt. De Aa heeft meer ruimte gekregen om te slingeren, en er zijn poelen gegraven voor amfibieën. Ook is de stuw Runkampen, bij Berlicum, verwijderd. Om de migratie van vissen mogelijk te maken, is benedenstrooms van de sifon onder de Zuid-Willemsvaart een vispassage aangelegd.  Om in tijden van extreem hoog water overlast te voorkomen zijn nieuwe kaden aangelegd met inlaatwerken. In deze waterbergingsgebieden kan water tijdelijk worden geparkeerd. Met de grondeigenaren zijn hier afspraken over gemaakt.

De landbouw heeft een impuls gekregen doordat door aan- en verkoop van gronden in het gebied nieuwe mogelijkheden zijn ontstaan. De afwatering van agrarische percelen is zoveel mogelijk geoptimaliseerd. Bij de dorpskern van Middelrode is een knelpunt aangepakt met een bergbezinkbassin. Ook is de cultuurhistorie van het gebied benadrukt, door het in ere herstellen van oude kavelstructuren en de meanders als landschapselement te benadrukken. De recreatie heeft een impuls gekregen door een vergroting van het aantal mogelijke ommetjes vanuit de omliggende dorpen. Uiteindelijk profiteren flora, fauna, agrarische ondernemers, recreanten en bewoners van het gebied van het nieuwe beekdal.

Aangezien het Dynamisch Beekdal een traject omvat van ruim 10 kilometer, hebben we er voor gekozen om het project in verschillende fases uit te voeren.De uitvoering bestond uit 6 fasen:  

Fase 1: Meander Assendelft  
Fase 2: Meander Kasteel Heeswijk  
Fase 3: Molenhoek en meander Middelrode  
Fase 4: Meander Seldensate  
Fase 5: Meander Hersend  
Fase 6a: Aaveld  
Fase 6b: De Hasselt

Dynamisch Beekdal - kaart

Fase 1: Meander Assendelft

Meander Assendelft is het eerste deeltraject in het Dynamisch Beekdal dat is gerealiseerd. In 2009 is de meander, die in het verleden geïsoleerd lag van de Aa, aangesloten. De oude Aa is ter plekke gedempt. Er is een poel gegraven en sinds 2009 wordt het gebied middels begrazing onderhouden met Schotse Hooglanders.

 

Fase 2: Meander Kasteel Heeswijk

In 2010 is de meander bij kasteel Heeswijk aangetakt. De meander loopt dwars door de bossen bij het kasteel.

Fase 3 en 4: Molenhoek, meander Middelrode en meander Seldensate

Deze twee fasen zijn gezamenlijk opgepakt. Bij Molenhoek is de ontwikkeling van het Dynamisch Beekdal afgestemd op de landgoedontwikkeling van particulieren ter plaatse. Ook sluit de Aa hier aan op de reeds gerealiseerde meander Assendelft. Bij Middelrode is de oude meander aangetakt en zijn in het najaar van 2013 de tuinen van omwonenden opgehoogd om ze te beschermen tegen hoog water. De meander bij ruïne Seldensate is als geïsoleerde meander in stand gehouden, de Aa heeft hier wel de ruimte gekregen om te meanderen.

Dynamisch Beekdal - luchtfoto meander Middelrode

Fase 5 en 6a: Meander Hersend en Aaveld

In dit deel van het Dynamisch Beekdal is de meander Hersend niet aangetakt, maar is het een geïsoleerde meander gebleven. De agrarische gronden rondom de meander hebben cultuurhistorische waarde door de lijnstructuren en de kleinschaligheid. Dit is behouden gebleven. In Aaveld is de Aa verlegd en stuw Runkampen verwijderd. Er is tevens een groot waterbergingsgebied aangelegd, waar 600.000 m³ water kan worden opgeslagen in tijden van hoog water. In dit deel van het Dynamisch Beekdal is samen met de streek, in een open planproces met de aanliggende grondeigenaren, gewerkt aan een integrale oplossing voor het gebied. Naast de grondeigenaren hebben ook de gemeente Sint-Michielsgestel, de Provincie Noord-Brabant en Rijkswaterstaat bijgedragen aan de uitwerking en afstemming van het plan. De werkzaamheden zijn tegelijk uitgevoer met de verbreding van de provinciale weg N279.

Dynamisch Beekdal - Luchtfoto plangebied fase 5 en 6b, met op de voorgrond meander Hersend

Fase 6b: De Hasselt

Dit deel van het Dynamisch Beekdal is het laatste deel van het Dynamisch Beekdal. Hier is de aansluiting met de Rosmalense Aa gemaakt. Ook is er een waterbergingsgebied gerealiseerd, waar 250.000 m³ in geborgen kan worden. 

Dynamisch Beekdal - De nieuwe Rosmalense Aa in plangebied de Hasselt

Foto's

Bekijk hier foto's van voor, tijdens en na de uitvoering van de werkzaamheden in het Dynamisch Beekdal. 

Wandelroute

Na afronding van het project in 2017 is er een wandelroute uitgestippeld met input van de klankbordgroep. Deze wandelroute loopt dwars door het beekdal van de Aa van Kasteel Heeswijk tot 's-Hertogenbosch. De wandelroute van ongeveer negen kilometer lang leidt u langs vele mooie plekken! Het is mogelijk om de hele route te wandelen, maar het kan ook in delen. Download hier onder de kaart van de wandelroute met leuke feitjes die u onderweg tegenkomt. 

Feestelijke opening Dynamisch Beekdal 10 september

Het behalen van de mooie resultaten tussen Kasteel Heeswijk en 's-Hertogenbosch hebben we op zondag 10 september 2017 samen met omwonenden en geïnteresseerden gevierd. Op deze dag is de wandelroute geopend tussen Kasteel Heeswijk en 's-Hertogenbosch. Ruim 300 natuur- en waterliefhebbers hebben het nieuw ingerichte gebied ontdekt te voet of in het water tijdens de visexcursie van RAVON. Naast de algemenere beekvissen zoals bermpje en riviergrondel is tijdens de visexcursie ook een winde gevangen. Dit is ook een typische beekvis die van stromend water houdt en maar op een enkele plek bekend is in ons beheergebied. Maar de kers op de taart is de kopvoorn die zover we weten nog nooit is waargenomen in de Aa.Het was een prachtige, feestelijke dag! We hopen dat men in de toekomst nog veel er op uit trekt om van het Dynamisch Beekdal te gaan genieten! Bekijk hier de foto's terug van 10 september.

Eindresultaat

Met de aanleg van het Dynamisch Beekdal is het complete landschap van Kasteel Heeswijk tot aan ’s-Hertogenbosch veranderd. Klik op onderstaande kaart om de nieuwe loop van de Aa te zien.

Contact

Projectmanager: Bart Pastor, T. (073) 615 67 98, E. bpastor@aaenmaas.nl.
Projectleider: Bram Schlooz, T. (073) 615 82 24, E. bschlooz@aaenmaas.nl

Samenwerkingspartners   

In het Dynamisch Beekdal is gewerkt met een klankbordgroep. In deze klankbordgroep zaten vertegenwoordigers van lokale belangengroepen, waarvan een aantal organisaties als agenda lid zijn opgenomen. De volgende belangengroepen zijn opgenomen in de klankbordgroep:

Langs de Aa

Het Aa-dal strekt zich uit van Beek en Donk tot ’s-Hertogenbosch. De gemeenten in het gebied langs de Aa en waterschap Aa en Maas hebben een ruimtelijke verkenning voor versterking van het Aa-dal opgesteld. Een toekomstbeeld, kansenkaart en icoonprojecten zijn de opbrengst van een interactief proces voor versteking van het Aa-dal. Betrokken overheden gaan samen met de streek uitvoering geven aan een klimaat robuust en mooier Aa-dal.

Lees hier meer over Langs de Aa

Hieronder staan de laatste uitgaven van de nieuwsbrieven over het Dynamisch Beekdal. Wilt u eerdere versies van de nieuwsbrief inzien? Stuur dan een mail naar projectleider Bram Schlooz, via E. bschlooz@aaenmaas.nl.