Dynamisch Beekdal

In de jaren '30 is de beek de Aa gekanaliseerd. Hierdoor zijn veel natuurwaarden in het beekdal verloren gegaan. De Aa is tegenwoordig een afwateringskanaal met een doorvoerfunctie voor het water van het bovenstroomse gebied. De Aa loost het water via de StadsAa en de Dieze bij Crèvecoeur op de Maas. Het benedenstroomse deel van de Aa en het beekdal zijn in ecologisch opzicht matig tot slecht ontwikkeld. In het project Dynamisch Beekdal wordt dit aangepakt.
De Aa als rechte beek in het Dynamisch Beekdal

Met de aanleg van het Dynamisch Beekdal wordt wateroverlast in ´s-Hertogenbosch voorkomen en verbeteren de (verloren gegane) natuurwaarden van het oppervlaktewater.  Hierbij is de  veiligheid gewaarborgd en is er ook oog voor economische aspecten.

Het beekdal van de Aa tussen Veghel en ’s-Hertogenbosch moet natuurlijker gaan functioneren. Het streefbeeld voor de Aa is een langzaam stromende benedenloop van een laaglandbeek. De beek slingert binnen een brede natuurstrook (gemiddeld 100 – 120 meter), bestaande uit (riet)moeras, bloemrijke graslanden, ruigtes en bosjes afgewisseld met oude meanders en poelen. De beek die in het verleden recht is getrokken (gekanaliseerd) met het oog op een snellere afvoer van water, geven we nu haar speelse en vrije loop weer terug. In en langs de beek vinden spontane natuurlijke processen plaats, waarbij het stromende water zorgt voor sedimentatie en erosie. Binnenbochten slibben aan tot flauwe oevers. Buitenbochten schuren uit en er blijven steile en holle oevers over. De beekbodem zelf is rijk aan stroomkuilen en zandbedjes. Dit is belangrijk voor o.a. de volgende typisch beeknatuur: winde en kopvoorn, moerasvogels, dotterbloem, kamsalamander, waterspitsmuis, bever en ijsvogel.

Dynamisch Beekdal - De al gerealiseerde meander Assendelft, met een meanderende Aa en begrazing met Schotse Hooglanders

Met de herinrichting worden ook ’s-Hertogenbosch en de omliggende dorpen beschermd tegen bestaande wateroverlast, maar wordt ook rekening gehouden met de klimaatontwikkeling. De langs de beek gelegen landbouwgronden blijven in landbouwkundig gebruik. De lagere gelegen landbouwgronden worden ingezet om water te bergen (parkeren) gedurende periodes waarin sprake is van extreme afvoeren; afvoeren die eens in de 100 jaar zich voordoen. Dit voorkomt wateroverlast in woonkernen en de daaraan verwante schade is minimaal.
Dynamisch Beekdal - Hoogwaterproblematiek bij s-Hertogenbosch: De A2 is in 1995 enkele weken afgesloten door hoog water
De recreatie en de bestaande cultuurhistorische en archeologische waardevolle elementen wordt afgestemd op de nieuwe inrichting van het gebied. Extensieve (watergebonden) recreatie, zoals kanovaart, struinen door het dal, fietsen/wandelen over de kaden wordt ingepast en waardevolle elementen geaccentueerd daar deze niet botsen met overige gebruikersfuncties van het gebied.

Locatie

Het Dynamisch Beekdal is het gedeelte van de beek de Aa tussen kasteel Heeswijk en de A2 rond ’s-Hertogenbosch. Het Beekdal ligt deels in de gemeente Bernheze en deels in de gemeente Sint-Michielsgestel. Het Dynamisch Beekdal bestaat uit 6 fasen:
Fase 1: Meander Assendelft
Fase 2: Meander Kasteel Heeswijk
Fase 3: Molenhoek en meander Middelrode
Fase 4: Meander Seldensate
Fase 5: Meander Hersend
Fase 6a: Aaveld
Fase 6b: De Hasselt

Dynamisch Beekdal - kaart

Maatregelen: wat gaat er gebeuren?

Om de Aa in het Dynamisch Beekdal weer natuurlijk te laten functioneren, worden oude meanders indien mogelijk aangetakt. De Aa krijgt meer ruimte om te slingeren, en er worden poelen gegraven voor amfibieën. Ook wordt stuw Runkampen, bij Berlicum, verwijderd. Om de migratie van vissen mogelijk te maken, wordt benedenstrooms van de sifon onder de Zuid-Willemsvaart een vispassage aangelegd.  Om in tijden van extreem hoog water overlast te voorkomen worden nieuwe kaden aangelegd met inlaatwerken. In deze waterbergingsgebieden kan water tijdelijk worden geparkeerd. Met de grondeigenaren zijn hier afspraken over gemaakt.

De landbouw krijgt een impuls doordat door aan- en verkoop van gronden in het gebied nieuwe mogelijkheden ontstaan. De afwatering van agrarische percelen wordt zoveel mogelijk geoptimaliseerd. Bij de dorpskern van Middelrode wordt een knelpunt aangepakt met een bergbezinkbassin. Ook wordt de cultuurhistorie van het gebied benadrukt, door het in ere herstellen van oude kavelstructuren en de meanders als landschapselement te benadrukken. De recreatie krijgt een impuls door een vergroting van het aantal mogelijke ommetjes vanuit de omliggende dorpen. Uiteindelijk profiteren flora, fauna, agrarische ondernemers, recreanten en bewoners van het gebied van het nieuwe beekdal.

Status en planning

Aangezien het Dynamisch Beekdal uit meerdere fasen bestaat, wordt per fase de status en planning behandeld.

Fase 1: Meander Assendelft

Meander Assendelft is het eerste deeltraject in het Dynamisch Beekdal dat is gerealiseerd. in 2009 is de meander, die in het verleden geïsoleerd lag van de Aa, aangesloten. De oude Aa is ter plekke gedempt. Er is een poel gegraven en sinds 2009 wordt het gebied middels begrazing onderhouden met Schotse Hooglanders.

Dynamisch Beekdal - Meander Assendelft na uitvoering, met flauwe oevers en ruimte voor de Aa

Fase 2: Meander Kasteel Heeswijk

In 2010 is de meander bij kasteel Heeswijk aangetakt. De meander loopt dwars door de bossen bij het kasteel. Op dit moment gaat nog niet de gehele afvoer van de Aa door de meander, wanneer de overige fasen zijn gerealiseerd, zal dit wel gebeuren.

Dynamisch Beekdal - Meander bij kasteel Heeswijk, met recreatieve brug

Fase 3 en 4: Molenhoek, meander Middelrode en meander Seldensate

Deze twee fasen worden gezamenlijk opgepakt. Bij de Molenhoek wordt de ontwikkeling van het Dynamisch Beekdal afgestemd op de landgoedontwikkeling van particulieren ter plaatse. Ook sluit de Aa hier aan op de reeds gerealiseerde meander Assendelft. Bij Middelrode wordt de oude meander aangetakt, en zijn in het najaar van 2013 de tuinen van omwonenden opgehoogd om ze te beschermen tegen hoog water. Meander Seldensate wordt als geïsoleerde meander in stand gehouden, de Aa zal hier wel de ruimte krijgen om te meanderen.

Het projectplan voor de fasen 3 en 4 is inmiddels goedgekeurd. De uitvoering van het plan zal naar verwachting in de tweede helft van 2016 van start gaan.

Dynamisch Beekdal - luchtfoto meander Middelrode

Fase 5 en 6a: Meander Hersend en Aaveld

Deze twee fasen worden samen opgepakt. In dit deel van het Dynamisch Beekdal wordt meander Hersend niet aangetakt, maar blijft het een geïsoleerde meander. De agrarische gronden rondom de meander hebben cultuurhistorische waarde door de lijnstructuren en de kleinschaligheid. Dit blijft behouden. In Aaveld wordt de Aa verlegd en stuw Runkampen verwijderd. Er komt een groot waterbergingsgebied, waar 600.000 m³ water kan worden opgeslagen in tijden van hoog water.

In het voorjaar van 2014 is voor dit gebied het projectplan vastgesteld door het Algemeen Bestuur van het waterschap. In dit deel van het Dynamisch Beekdal is samen met de streek, in een open planproces met de aanliggende grondeigenaren, gewerkt aan een integrale oplossing voor het gebied. Naast de grondeigenaren hebben ook de gemeente Sint-Michielsgestel, de Provincie Noord-Brabant en Rijkswaterstaat bijgedragen aan de uitwerking en afstemming van het plan. Op dit moment wordt dit deel van het Dynamisch Beekdal uitgevoerd. Dit gebeurt tegelijk met de verbreding van de provinciale weg N279.

Dynamisch Beekdal - Luchtfoto plangebied fase 5 en 6b, met op de voorgrond meander Hersend

Fase 6b: De Hasselt

Dit deel van het Dynamisch Beekdal is het laatste deel van het Dynamisch Beekdal. Hier is de aansluiting met de Rosmalense Aa gemaakt. Ook is er een waterbergingsgebied gerealiseerd, waar 250.000 m³ in geborgen kan worden. De uitvoering van deze fase van het Dynamisch Beekdal is inmiddels afgerond.

Dynamisch Beekdal - De nieuwe Rosmalense Aa in plangebied de Hasselt

Contact

Projectmanager: Bart Pastor, T. (073) 615 67 98, E. bpastor@aaenmaas.nl.
Projectleider: Bram Schlooz, T. (073) 615 82 24, E. bschlooz@aaenmaas.nl

Samenwerkingspartners   

In het Dynamisch Beekdal wordt al lang gewerkt met een klankbordgroep. In deze klankbordgroep zitten vertegenwoordigers van lokale belangengroepen, waarvan een aantal organisaties als agenda lid zijn opgenomen. De volgende belangengroepen zijn opgenomen in de klankbordgroep:

Bekijk de film over het Dynamisch Beekdal

Loading the player
Bekijk de film over het Dynamisch Beekdal


Hieronder staan de laatste uitgaven van de nieuwsbrieven over het Dynamisch Beekdal. Wilt u eerdere versies van de nieuwsbrief inzien? Stuur dan een mail naar projectleider Bram Schlooz, via E. bschlooz@aaenmaas.nl.

Alternatief