Zorgen over GenX in het oppervlaktewater van Aa en Maas

Onlangs is GenX aangetroffen in het watersysteem van het waterschap Aa en Maas.
Rioolwaterzuivering Aarle-Rixtel

De gemeten waarden GenX  zitten onder de richtwaarde van het RIVM voor drinkwater. Momenteel vindt er verder onderzoek plaats naar de mogelijke bron(nen) van de stof. De resultaten verwachten we begin 2018.

Lees hier het laatste persbericht

 

Meer weten over GenX, waar het gevonden is en wat het waterschap nu verder doet?

Hoe komt GenX in het water terecht?
  • Door het lozen van afvalwater op een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Het gaat dan om afvalwater afkomstig van de productie van GenX;
  • Door het uitstoten naar de lucht, waarbij deeltjes weer in het water terecht kunnen komen; 
  • Bij afvalverwerking en –verbranding van deze producten.
Is GenX gevaarlijk?

Aan de hand van onderzoek heeft het RIVM  geconcludeerd dat GenX „mogelijk kankerverwekkend” is voor de mens, zij het alleen in heel hoge doseringen. De concentratie  die is aangetroffen in het afvalwater en oppervlaktewater blijft ruim onder de richtwaarde voor  drinkwater. Het drinkwater is en blijft veilig.

Is de aangetroffen hoeveelheid GenX gevaarlijk voor mensen en dieren?

De hoeveelheden GenX die in oktober 2017 zijn aangetroffen, liggen onder de voorlopige richtwaarde voor drinkwater. Volgens het RIVM is GenX waarschijnlijk alleen gevaarlijk bij inname van zeer hoge doseringen.
Bij de latere metingen is ook GenX aangetroffen in stadswater Brouwhuis (220 ng/l) en zwemwater Berkendonk (65 ng/l) in Helmond. Het RIVM concludeert, in een voorlopige risicoschatting over het gevaar van de concentraties GenX in deze wateren, dat er voor mensen waarschijnlijk geen  gezondheidsrisco’s zijn. De waterschappen adviseren zoals gebruikelijk dat mensen moeten voorkomen dat ze oppervlaktewater binnenkrijgen

Verwijdert de rioolwaterzuivering GenX?

De rioolwaterzuiveringen verwijderen deze stoffen niet uit het water. GenX (FRD-903) is een zeer goed in water oplosbare stof. Daarvoor werken de door de waterschappen gebruikte biologische zuiveringstechnieken niet of nauwelijks. De stof blijft in oplossing en gaat door de zuivering heen. Biologische afbraak vindt niet plaats.

Waar is GenX aangetroffen in het beheergebied van Aa en Maas en De Dommel?

Evides Waterbedrijf en Rijkswaterstaat hebben metingen gedaan naar de stof GenX. Uit deze metingen bleek een verhoogde waarde GenX aanwezig te zijn in het oppervlaktewater in de monding van de Dieze. Aanleiding voor deze onderzoeken is dat er afgelopen zomer in zes gemeenten in Zuid-Holland GenX is gevonden in het drinkwater.  Direct nadat de waterschappen hierover zijn geïnformeerd, hebben zij op 15 locaties aanvullende metingen gedaan om zicht te krijgen op mogelijke lozingsbronnen. Bij alle 15 locaties zijn gehaltes onder de drinkwaterrichtwaarde van 150 ng/l gemeten. Op twee plekken zijn verhoogde concentraties GenX gemeten. Het gaat  om de rioolwaterzuiveringen  in Eindhoven (130 ng/l) en in Aarle-Rixtel (22 ng/l).

Waar kennen we GenX van?

GenX is in het nieuws gekomen door het vrijkomen van de productiestoffen in lucht en afvalwater bij Chemours in Dordrecht. Daarbij zijn mensen in de omgeving mogelijk blootgesteld aan deze stof.  Via zuiveringen en lozingen op het oppervlaktewater is GenX in het drinkwater terecht gekomen.

Waar wordt GenX toegepast?

Er is een aantal toepassingen bekend waarbij GenX kan vrijkomen in het milieu. Denk bijvoorbeeld aan:

  • Vuilafstotend maken van textiel;
  • Smeermiddel in sloten (met een sleutel) en voor  kettingen;
  • In elektronica, om oppervlakken heel glad te maken (bijvoorbeeld de voetjes van computermuizen);
  • Teflontape voor het gasdicht maken van leidingen;
  • Afvalverwerking/verbranding van bovenstaande toepassingen.

 

Waarom maken de waterschappen zich zorgen over opkomende stoffen als GenX in het oppervlaktewater?

Eerder al hebben de waterschappen Aa en Maas, De Dommel  en Brabantse Delta hun bezorgdheid geuit over de toename van stoffen in het oppervlaktewater waar men geen weet van heeft. GenX is zo’n nieuwe zorgwekkende stof die op verschillende locaties in het oppervlaktewater van beide waterschappen zit. Specifiek voor GenX geldt dat waterzuiveringen het niet uit het water kunnen halen. Het is dus heel belangrijk dat deze stof niet in het water terechtkomt. 


Wat doen de waterschappen om te voorkomen dat er opnieuw GenX geloosd wordt?

De waterschappen hebben via metingen  de bronnen gevonden. Die gegevens hebben zij doorgegeven aan het bevoegd gezag dat nu verdere stappen zal ondernemen.  Voor Custom Powders zijn dat de gemeente Helmond en de Omgevingsdienst. Zij zijn in gesprek met het bedrijf om lozingen en uitstoot in de toekomst te voorkomen. Voor Ecoflow/SUEZ zijn dat de Omgevingsdienst en de provincie Noord-Brabant. Zij bespreken met het bedrijf hoe het lozingen in de toekomst kan voorkomen. Het bedrijf is zelf ook op zoek naar de bron van GenX.   

 

Wat hebben de nieuwe metingen opgeleverd?

Bij nieuwe metingen bij de zuiveringen van Aarle-Rixtel en Eindhoven zijn hogere hoeveelheden GenX aangetroffen dan bij eerdere metingen. Deze resultaten waren aanleiding voor verder onderzoek naar een bron. Daarbij kwamen de rioolstelsels op bedrijventerrein De Weijer in de gemeente Helmond  en Ekkersrijt in Son en Breugel in beeld. In Helmond is de bron het bedrijf Custom Powders dat poeders waarin GenX zit, droogt voor Chemours. In Son en Breugel is de bron  Ecoflow/SUEZ dat afvalwater van bedrijven verwerkt. 

Op andere locaties van de waterschappen zijn alleen lage concentraties GenX  gemeten. Onderzoek van drinkwaterbedrijf Brabant Water wijst uit dat het drinkwater in Brabant veilig is en geen GenX bevat. 

 

Wat is GenX?

GenX is de naam van een technologie die door fabrieken gebruikt wordt bij het produceren van teflonlagen, zoals die op de antiaanbakpan. Bij de GenX-technologie wordt gebruikgemaakt van fluorhoudende stoffen, die er samen voor zorgen dat teflon bestand is tegen bijvoorbeeld hoge temperaturen en chemische middelen. Een deel van de fluorhoudende stoffen – de GenX-stoffen, ook wel GenX genoemd – komt na gebruik in de lucht of in afvalwater. Na zuivering door de fabriek gaat dit water naar de rioolwaterzuivering.

Wat is de conclusie van het RIVM-rapport over GenX in drinkwater?

Het RIVM heeft een rapport opgesteld over de aanwezigheid van GenX in het drinkwater en drinkwaterbronnen in Nederland. Het drinkwater is veilig en voldoet aan alle eisen.

Wat is de richtwaarde (norm) voor GenX in water?

Er bestaat nog geen richtwaarde voor GenX in oppervlaktewater, wel voor drinkwater. De voorlopige richtwaarde voor drinkwater geeft aan hoeveel er van een stof maximaal in het drinkwater mag zitten. Met andere woorden, deze richtwaarde geeft aan hoeveel een mens van deze stof gedurende lange tijd mag binnenkrijgen via drinkwater zonder de gezondheid te schaden. Voor GenX is dit 150 nanogram per liter. Momenteel wordt bekeken of er voldoende onderzoeksgegevens zijn om ook voor oppervlaktewater een GenX-richtwaarde te bepalen.