Zorgen over GenX in het oppervlaktewater van Aa en Maas

Onlangs is GenX aangetroffen in het watersysteem van het waterschap Aa en Maas.
Rioolwaterzuivering Aarle-Rixtel

De gemeten waarden GenX  zitten onder de richtwaarde van het RIVM voor drinkwater. Momenteel vindt er verder onderzoek plaats naar de mogelijke bron(nen) van de stof. De resultaten verwachten we begin 2018.

Lees hier het persbericht.  

Meer weten over GenX, waar het gevonden is en wat het waterschap nu verder doet?

Hoe en waarop wordt het water onderzocht?

Het rioolwater wordt eerst grof gefilterd, daarna wordt het zand en het vet eruit gehaald en vervolgens gaat het in enorme ronde bakken waarin bacteriën hun werk doen. Iedere volgende bak staat lager en uiteindelijk stroomt na 24 uur het schone water het oppervlaktewater in. Vlak daarvoor staat een monsterkast, waar dag en nacht op geregelde tijden een hap water van 50 milliliter wordt genomen voor onderzoek. Er zijn zeker vijfhonderd stoffen waarop het binnenkomend rioolwater en het gezuiverd water van de rioolwaterzuivering worden  gecontroleerd.

Hoe komt GenX in het water terecht?
  • Door het lozen van afvalwater op een rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Het gaat dan om afvalwater afkomstig van de productie van GenX;
  • Door het uitstoten naar de lucht, waarbij deeltjes weer in het water terecht kunnen komen; 
  • Bij afvalverwerking en –verbranding van deze producten.
Is GenX gevaarlijk?

Aan de hand van onderzoek heeft het RIVM  geconcludeerd dat GenX „mogelijk kankerverwekkend” is voor de mens, zij het alleen in heel hoge doseringen. De concentratie  die is aangetroffen in het afvalwater en oppervlaktewater blijft ruim onder de richtwaarde voor  drinkwater. Het drinkwater is en blijft veilig.

Is de aangetroffen hoeveelheid GenX gevaarlijk voor mensen en dieren?

De aangetroffen hoeveelheden GenX liggen onder de voorlopige richtwaarde voor drinkwater. Volgens het RIVM is GenX alleen gevaarlijk bij inname van zeer hoge doseringen.  

Verwijdert de rioolwaterzuivering GenX?

De rioolwaterzuiveringen verwijderen deze stoffen niet uit het water. GenX (FRD-903) is een zeer goed in water oplosbare stof. Daarvoor werken de door de waterschappen gebruikte biologische zuiveringstechnieken niet of nauwelijks. De stof blijft in oplossing en gaat door de zuivering heen. Biologische afbraak vindt niet plaats.

Waar is GenX aangetroffen in het beheergebied van Aa en Maas en De Dommel?

Evides Waterbedrijf en Rijkswaterstaat hebben metingen gedaan naar de stof GenX. Uit deze metingen bleek een verhoogde waarde GenX aanwezig te zijn in het oppervlaktewater in de monding van de Dieze. Aanleiding voor deze onderzoeken is dat er afgelopen zomer in zes gemeenten in Zuid-Holland GenX is gevonden in het drinkwater.  Direct nadat de waterschappen hierover zijn geïnformeerd, hebben zij op 15 locaties aanvullende metingen gedaan om zicht te krijgen op mogelijke lozingsbronnen. Bij alle 15 locaties zijn gehaltes onder de drinkwaterrichtwaarde van 150 ng/l gemeten. Op twee plekken zijn verhoogde concentraties GenX gemeten. Het gaat  om de rioolwaterzuiveringen  in Eindhoven (130 ng/l) en in Aarle-Rixtel (22 ng/l).

Waar kennen we GenX van?

GenX is in het nieuws gekomen door het vrijkomen van de productiestoffen in lucht en afvalwater bij Chemours in Dordrecht. Daarbij zijn mensen in de omgeving mogelijk blootgesteld aan deze stof.  Via zuiveringen en lozingen op het oppervlaktewater is GenX in het drinkwater terecht gekomen.

Waar wordt GenX toegepast?

Er is een aantal toepassingen bekend waarbij GenX kan vrijkomen in het milieu. Denk bijvoorbeeld aan:

  • Vuilafstotend maken van textiel;
  • Smeermiddel in sloten (met een sleutel) en voor  kettingen;
  • In elektronica, om oppervlakken heel glad te maken (bijvoorbeeld de voetjes van computermuizen);
  • Teflontape voor het gasdicht maken van leidingen;
  • Afvalverwerking/verbranding van bovenstaande toepassingen.

 

Waarom maken de waterschappen zich zorgen over GenX en andere opkomende stoffen in het oppervlaktewater?

We zijn bezorgd omdat GenX pas sinds 2012 in Nederland wordt geproduceerd, terwijl het  nu al op de 15 locaties waar we gemeten hebben, is aangetroffen. Als dit zo doorgaat, zit deze stof dus binnen 5 jaar in ons gehele watersysteem.

Dit soort incidenten maakt duidelijk dat het  belangrijk is dat we aandacht hebben voor opkomende stoffen in het oppervlaktewater. Richtwaarden ontbreken vaak nog en de effecten voor mens en dier zijn soms nog niet direct duidelijk Ook in het regeerakkoord wordt voor deze opkomende stoffen aandacht gevraagd. Dit vraagt om een gezamenlijke aanpak waarin het Rijk samen met regionale waterbeheerders, producenten en consumenten aan een oplossing werkt. 


Wanneer zijn de resultaten van de nieuwe metingen bekend?

De metingen die een vervolg zijn op eerdere metingen, vinden nu plaats.  De uitkomsten daarvan worden begin 2018 verwacht.

Wat gaan de waterschappen nu doen?

De waterschappen en Rijkswaterstaat verfijnen de onderzoeken nu verder om zo de bron(nen) te achterhalen. Ze meten op alle zuiveringen, op inlaatplekken van Maaswater (om locaties uit te sluiten) en voeren nieuwe metingen uit in het aanvoerstelsel van de rioolwaterzuiveringen van Eindhoven en Aarle Rixtel.  In de week van 20 november2017 is gestart met het nemen van aanvullende monsters. De week daarna  zijn ook monsters genomen in de Maas en Maasmondingen door Rijkswaterstaat. Het gaat in totaal om bijna 40 extra monsters. Op deze manier willen we meer inzicht krijgen op waar de stromen vandaan komen. Het aanvoergebied van een zuivering is namelijk groot. Ter illustratie: de zuivering in Eindhoven is qua grootte de vierde zuivering  van Nederland.

Parallel verkennen de waterschappen samen met de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant welke bedrijven deze stof zouden kunnen toepassen. Op basis van deze inventarisatie en de aanvullende  metingen, kunnen we daarna op specifieke locaties in het gebied steekmonsters nemen. Op deze manier willen we zo snel en effectief mogelijk zicht krijgen op de bron(nen) van GenX in de beheergebieden van Aa en Maas en De Dommel.

Wat gaat u doen als de bron van GenX is gevonden?

Laten we vooropstellen dat we er vanuit gaan dat bedrijven zich aan de vergunning houden. Met andere woorden, dat  bedrijven die GenX lozen op de riolering, dit legaal doen.

Stoffen als GenX willen we niet in ons oppervlaktewater. We willen wel graag met de Omgevingsdienst Noordoost Brabant en deze bedrijven in gesprek over de toepassing van deze stof en samen verkennen in hoeverre deze stof vervangen of afgevangen kan worden. 


Wat is GenX?

GenX is de naam van een technologie die door fabrieken gebruikt wordt bij het produceren van teflonlagen, zoals die op de antiaanbakpan. Bij de GenX-technologie wordt gebruikgemaakt van fluorhoudende stoffen, die er samen voor zorgen dat teflon bestand is tegen bijvoorbeeld hoge temperaturen en chemische middelen. Een deel van de fluorhoudende stoffen – de GenX-stoffen, ook wel GenX genoemd – komt na gebruik in de lucht of in afvalwater. Na zuivering door de fabriek gaat dit water naar de rioolwaterzuivering.

Wat is de conclusie van het RIVM-rapport over GenX in drinkwater?

Het RIVM heeft een rapport opgesteld over de aanwezigheid van GenX in het drinkwater en drinkwaterbronnen in Nederland. Het drinkwater is veilig en voldoet aan alle eisen.

Wat is de richtwaarde (norm) voor GenX in water?

Er bestaat nog geen richtwaarde voor GenX in oppervlaktewater, wel voor drinkwater. De voorlopige richtwaarde voor drinkwater geeft aan hoeveel er van een stof maximaal in het drinkwater mag zitten. Met andere woorden, deze richtwaarde geeft aan hoeveel een mens van deze stof gedurende lange tijd mag binnenkrijgen via drinkwater zonder de gezondheid te schaden. Voor GenX is dit 150 nanogram per liter. Momenteel wordt bekeken of er voldoende onderzoeksgegevens zijn om ook voor oppervlaktewater een GenX-richtwaarde te bepalen.