De maand mei had alles in zich van een koude en natte start tot een zeer warm en droog einde. Temperaturen waren in de eerste weken vaak onder de 10 graden met zelfs op een enkele dag nachtvorst. De koele temperaturen met neerslag erbij, zorgde er in de eerste weken voor dat net neerslagtekort zelfs wat afnam. De laatste week van mei zag er totaal anders uit met temperaturen boven de 30 graden, geen neerslag en droge wind uit het oosten. Dat zorgde voor een forse toename van het neerslagtekort.
Gemiddeld viel er tegen de 70 mm aan neerslag wat de maand mei een gemiddelde maand maakt. Doorgaans valt er in mei zo’n 60 mm aan neerslag. Deze neerslag viel in de eerste weken van mei om af te sluiten met een droge week. Juni startte juist weer met onweersbuien.
Neerslagtekort
Door het koele weer en de gevallen neerslag in de eerste drie weken van mei is het neerslagtekort licht gedaald om in de laatste week aangedreven door droge wind, veel zon en hoge temperaturen fors te stijgen. Al met al is in mei het neerslagtekort met 25 mm toegenomen en dat is minder dan gemiddeld met zo’n 50 mm.
Het neerslagtekort komt daarmee voor ons werkgebied gemeten bij Volkel iets boven de mediaan uit en ruim onder de 5% droogste jaren uit. En omdat we deze meten vanaf 1 januari is er nog altijd een overschot voor het gehele jaar. Onderstaand figuur laat dat zien met de zwarte lijn voor het huidige jaar en de groene lijn voor de 5% droogte jaren, de blauwe lijn geeft de mediaan weer.
Wat betekent dit voor de grondwaterstanden?
De grondwaterstanden zijn volgens een normale situatie in het voorjaar wat gedaald, zeker op de hogere gronden. Deze daling bleef wel zeer beperkt tot 10 cm. Het grondwater zit eigenlijk altijd in een dalende trend zo midden in het voorjaar. Alleen als het fors natter is dan gewoonlijk, zijn er stijgende grondwaterstanden in het voorjaar. Aangezien de daling beperkt was is de afwijking met gemiddeld situatie gelijk gebleven of zelf licht verbeterd.
De grondwaterstand is dus iets minder gedaald dan je gemiddeld zou verwachten. Onderstaande figuur laat dat mooi zien. Links de afwijking een maand geleden op 7 mei en rechts de afwijking op 5 juni. Je moet goed zoeken om verschillen te zien.
Hoe staat het met de waterstanden en afvoeren in sloten en beken?
De afvoeren in de maand mei zijn gestabiliseerd en niet lager geworden dan een maand geleden. De eerste weken van mei waren de afvoeren, aangedreven door neerslag, wat gestegen om in de laatste week weer wat te zakken. Daarmee zitten de afvoeren nog altijd ruim boven kritische waarden. Onttrekkingsverboden uit oppervlaktewater zijn niet aan de orde en vistrappen staan open. Beken op de hogere gronden hebben nog wel een lage afvoer. Deze afvoeren zijn nog laag omdat het grondwater nog niet voldoende hoog staat. Het grondwater is de waterbron voor deze beken. Er is op kleine waterlopen op de hoge delen ook sprake van enige droogval. Waterstanden in beken en sloten met water worden door stuwbeheer kunstmatig hooggehouden.
Hoe is het op land?
In april was de bodem in de toplaag (eerste 15 cm) flink opgedroogd maar de maand mei kwam precies op tijd met voldoende neerslag om de toplaag is in de eerste weken van mei weer natter te maken. Dieper in de bodem is er weinig verandert en daar is nog altijd voldoende vocht aanwezig.
De laatste week van mei is de toplaag wel weer wat droger geworden maar wederom is de neerslag begin juni precies op tijd gekomen. De bodem in totaal is dus niet uitgedroogd en dat zien we terug in de beregeningsbehoefte van gewassen. Er wordt namelijk nauwelijks gesproeid.
Hoe staat het de Maas
De Maas laat hetzelfde beeld zien als ons watersysteem. Begin mei wat opgeleefd in afvoer om in de laatste week van mei weer te zakken en begin juni weer te stijgen. De Maas heeft altijd voldoende water afgevoerd om de watervraag te voldoen en zat gemiddeld rond de 100 m3 per seconden. Dat is wat lager dan normaal, maar kwam niet in de buurt van kritische afvoeren.
De afvoer van de Maas schommelt sterk aangedreven door droog of nat weer. In onderstaande afbeelding zie je de afvoer van de Maas gemeten bij St Pieter, waar de Maas Nederland binnenkomt.
Hoe gaat het waterschap met de huidige situatie om?
- Met ons peilbeheer anticiperen we op de situatie. Stuwen staan hoog om water zo goed mogelijk vast te houden. Hierbij is de zogeheten conserveringsmarge (maximaal vasthouden) massaal ingezet. Zolang de grondwaterstanden nog niet op orde zijn en niet hoger staan dan gemiddeld, blijven we inzetten op hoge peilen. We zullen kritisch blijven omgaan met verzoeken tot peilverlaging waarbij lokaal maatwerk mogelijk is. Als de situatie verandert zullen we met ons peilbeheer anticiperen.
- De aanvoer van water is verder opgevoerd en staat vooral via de Noordervaart op maximaal.
Wat is de verwachting voor de komende weken?
De eerste periode van juni verliep wisselvallig en vrij koel met (onweers)buien. Later in juni is de weerverwachting onzeker met ongeveer 50% kans op koeler en wisselvallig weer en 50% kans op een droger, warmer weertype. Met deze verwachting zal het watersysteem stabiliseren en lijkt de trend door te zetten dat er steeds precies op tijd genoeg regen valt.