De energie van de uitdaging

Hoe ziet het waterschap van de toekomst eruit?
De Unie van Waterschappen daagde de 26 waterschappen in Nederland uit om ‘fris en wild’ mee te denken over vernieuwende initiatieven binnen het project WaterWegen. In het visiedocument staat waar de waterschappen over 10 jaar willen staan: als een sterke netwerkorganisatie, sturend in de ruimtelijke ontwikkeling en verbonden met de omgeving. Waarbij ze laten zien dat ze innovatief zijn en in staat om te anticiperen op de uitdagingen van morgen. Maar hoe geeft de sector daar handen en voeten aan? Deze vraag hield de waterschappers rond de zomer van 2008 flink bezig. Via een wedstrijd van de Unie.

Veranderopgave
Het wedstrijdreglement telde zeven compleet uiteenlopende thema’s, waaruit de deelnemers een keuze maakten. En toen aan de slag; met het vormgeven van de veranderopgave, waarmee ze fungeerden als de motor van het vernieuwingsproces. Op weg naar het waterschap anno 2015.
And the winner is...
...de Energiefabriek van waterschap Aa en Maas. De jury nam in haar oordeel ook het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, waterschap Veluwe en waterschap Rivierenland mee, die vergelijkbare ideeën instuurden. De hoofdprijs is geen zak met geld om de Energiefabriek te bouwen; het ‘goud’ biedt wel toegang tot een breed netwerk om de plannen uit te werken. Het concept de Energiefabriek behelst een stevige ambitie. Maar is die ook haalbaar en betaalbaar? De projectgroepleden van de Energiefabriek staken daarover koppen en kennis bijeen.
  
350 Nieuwe energiebronnen
Afvalwater, dáár zit energie in. Rioolwaterzuiveringen (RWZI’s) ontvangen grote hoeveelheden van een energiedrager: afvalwater. Waarom de energie die aan de ene kant binnenkomt, niet gebruiken voor de processen die aan de andere kant vragen om energie? Dat gebeurt al bij grotere RWZI’s, maar kan breder worden uitgerold. 350 RWZI’s als 350 nieuwe energiebronnen; waarmee waterschappen in hun eigen energiebehoefte voorzien en wellicht nog overhouden voor energielevering.
  
Project de Energiefabriek
De doelstelling van het project was om voor Nederland Waterschapsland een verwerkingsconcept en een businessplan te ontwikkelen. Daarmee kunnen de waterschappen rioolwater, eventueel in combinatie met andere energiehoudende organische stromen (bijvoorbeeld mest, maaisel of industriële reststromen) energieneutraal, dus zelfvoorzienend, zuiveren. En mogelijk energie leveren, zoals groene elektriciteit, groen gas en warmte.

Rol RWZI
Een RWZI is dus dé locatie om de doelstelling te bereiken. RWZI’s hebben nu al een dusdanige bedrijfsmatige opzet, dat ze tot een Energiefabriek zijn uit te bouwen. Zo ontwikkelen waterschappen zich tot duurzaam ingerichte organisaties, minder afhankelijk van de energiemarkt. Daarnaast kunnen ze met de juiste marktbenadering, door opbrengsten via energielevering, tegen aanzienlijk lagere netto kosten opereren. De projectgroep zocht en vond hiermee een concept dat geschikt is voor landelijke invoering. Zodra het geld oplevert, kan de burger delen in de winst!
  
Energieneutraal
De Energiefabriek als technische installatie moet bijdragen aan een energieneutrale sector. Daarvoor zijn vele manieren denkbaar, maar dit concept richt zich op opwekking van groene energie uit rioolwater, of andere biomassastromen, om volledig in de eigen energiebehoefte te voorzien. Dit energieboekje verschaft inzicht in de mogelijkheden, maar zal voor de individuele zuiveringen maatwerk zijn.
 
Krachtige organisatie
De Energiefabriek valt of staat verder met een vooruitstrevende organisatie, die in samenwerking met de waterschappen letterlijk gestalte krijgt. Een groep koplopers van de waterschappen die zich buigt over de concrete uitrol van Energiefabrieken. De projectgroep boog zich alvast over de technische mogelijkheden en de business-cases. Het resultaat zijn drie typen Energiefabrieken, die in deze uitgave zijn uitgewerkt. Tot zover het werk van de projectgroepleden. Wat voor hen het eindpunt is, is voor de kartrekkers het startpunt voor het ontwerpen en daadwerkelijk bouwen van Energiefabrieken.